Włoski fizyk, astronom i filozof; twórca podstaw eksperymentalno-mat. metod badawczych w przyrodoznawstwie; 1589 92 i od 1610 prof. matematyki na uniw. w Pizie, 1592 1610 w Padwie. W 1583 odkrył prawo ruchu wahadła, 1586 zbudował wagę hydrostat., ok. 1602 odkrył prawo swobodnego spadania ciał, w okresie padewskim (1592 1606) zbudował pierwszy termoskop, 1609 (jeden z pierwszych) zbudował lunetę i zastosował ją do obserwacji astr.; odkrył (1609 11) góry na Księżycu, satelity Jowisza (4), fazy Wenus (przewidziane przez M. Kopernika), plamy słoneczne oraz stwierdził obrót Słońca dookoła osi; 1637 odkrył librację Księżyca. W 1616 w wyniku przeprowadzonego przez inkwizycję dochodzenia został zobowiązany do zaniechania głoszenia zasad heliocentryzmu jako sprzecznych z kosmologią bibl., postanowienie to nie zostało jednak formalnie ogłoszone; 1632 wydał Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo... (wyd. pol. pt. Dialog o dwóch najważniejszych układach świata ptolemeuszowym i kopernikowym 1953), co mimo przychylności papieża Urbana VIII naraziło go na powtórny proces przed trybunałem inkwizycji. Zmuszony do publ. odwołania swych poglądów (wg XVIII-wiecznej legendy miał wówczas wyrzec słynne słowa: e pur si muove a jednak się kręci), resztę życia spędził pod nadzorem inkwizycji w domu rodzinnym w Arcetri k. Florencji, gdzie kontynuował pracę twórczą. Dialog Galileusz został wycofany z Indeksu ksiąg zakazanych 1822. W wyniku prac komisji powołanej przez papieża Jana Pawła II, złożonej z teologów, historyków i przyrodników, 1992 (w 350. rocznicę śmierci Galileusza) uczonego zrehabilitowano. W 1638 ukazały się Discorsi e dimostrazioni matematiche in torno a due nuove scienze (wyd. pol. 1950 pt. Rozmowy i dowodzenia matematyczne z zakresu dwóch nowych umiejętności), stanowiące zbiór podstawowych prac Galileusza z zakresu mechaniki. W poglądach filoz. i naukoznawczych Galileusz był zdecydowanym zwolennikiem nauki opartej na doświadczeniu, jednocześnie odcinał się od skrajnego empiryzmu i głosił, że samo nagromadzenie faktów nie stanowi jeszcze nauki; właściwym zadaniem nauki jest wg niego ustalenie prawidłowości, następstwa i współwystępowania zdarzeń za pomocą rozumowania opartego na eksperymencie.